Wszelkie informacje, zdjęcia i materiały na temat Chwałowic mile widziane i żmudnie poszukiwane. Proszę się nimi dzielić, a być może znajdzie się też dla nich miejsce w tym miejscu. email: bagyage@gmail.com

Wpisy z tagiem: odlewnia Kamienna

niedziela, 12 września 2010
Odlewnia "Kamienna" w Skarżysku-Kamiennej

Opracował: Ł. Smaga

Odlewnia1

Budynki odlewni przy ul. 3 Maja. Fot. Ł. Smaga 06.07.2010

Od 1817 r. w osadzie Kamienna (obecnie Skarżysko - Kamienna) funkcjonowała fryszerka, czyli zakład metalurgiczny, w którym surówka wielkopiecowa przerabiana była na stal. W 1880 r. powstała na miejscu dawnej fryszerki odlewnia prywatna (firma „Palissa, Łukaszewicz i Ska”). Posiadała 4 żeliwiaki na koks, maszynę parową o mocy 8KM, i produkowała między innymi rury żeliwne, kuchenne i inne. Później nabył ją Jan Witwicki (w 1885 lub 1887 r.) przystępując do rozbudowy i modernizacji zakładu, dając początek odlewni „Kamienna”. Następnie Jan Witwicki przystąpił do budowy nowoczesnej emalierni, która bardzo szybko zyskała dużą renomę w królestwie, jak i cesarstwie. Specjalnością odlewni były elementy centralnego ogrzewania oraz wodociągów i kanalizacji, urządzenia sanitarne oraz naczynia kuchenne. W 1897 r. Witwicki wydzielił część terenów i zorganizował Towarzystwo Akcyjne Zakładów Żelaznych i Stalowych „Skarżysko”, które zbudowało dwa wielkie piece i gruszkę besemerowską (konwertor do wyrobu stali, który wynalazł brytyjski inżynier Henry Bessemer). Ta nowoczesna na owe czasy stalownia zatrudniała około 600 osób. Obok produkcji stali spółka otworzyła nowy zakład: „Neptun”, który produkował cement „portland”. W 1906 r. „Skarżysko” zbankrutowało i obydwa zakłady zostały zamknięte. Odlewnią „Kamienna”, która nadal funkcjonowała, po śmierci Jana Witwickiego kierował jego syn Kazimierz.

Odlewnia2

Budynki odlewni przy ul. 3 Maja. Fot. Ł. Smaga 06.07.2010

Jan Witwicki urodził się 10 marca 1844 r. w Kszczonowie (obecnie Krzczonów w gminie Drzewica). Nauki pobierał w szkole Jana Nepomucena Leszczyńskiego. W wieku 19 lat brał udział w Powstaniu Styczniowym (1863 r.), podczas którego został ranny. Po klęsce powstania uniknął internowania i wyjechał do Paryża, gdzie kontynuował naukę. W 1865 r. został przyjęty na uniwersytet w Liege w Belgii, który ukończył w 1869 r. Następnie odbywał praktykę zawodową w Poznaniu, w zakładach Hipolita Cegielskiego. W latach 1869-1878 pracował w Petersburgu, a w lipcu 1878 r. został naczelnikiem warsztatów i dyrektorem oddziału technicznego transsyberyjskiej drogi żelaznej w Permie na Uralu. Na ziemie polskie wrócił w 1885 r., dysponując dużym kapitałem i doświadczeniem zawodowym. Początkowo dzierżawił zakłady wyrobów żelaznych i odlewnie (Bliżyn, Ruda Maleniecka, Mroczków w powiecie koneckim), by kupić nieczynną odlewnię w Kamiennej w dawnym powiecie iłżeckim. Odlewnia „Kamienna” z każdym rokiem rozwijała się coraz lepiej a jej wyroby znane były szeroko w Polsce i poza granicami. Pod jego opieką powstała przy fabryce wzorowa szkoła, pomoc lekarska. Założył orkiestrę dętą oraz patronował lokalnemu chórowi, a jego dom był miejscem licznych koncertów, w których sam brał udział, grając na wiolonczeli. W 1884 r. Jan Witwicki powołany został na Członka Rzeczywistego Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych w Warszawie. W 1899 r. założył pierwszą w Kamiennej ochotniczą straż ogniową. 30 sierpnia 1903 r. doszło do wypadku, który był brzemienny w skutkach. Powóz, którym jechał Jan Witwicki miał na przejeździe w Skarżysku kolizję z pociągiem i Jan podupadł na zdrowiu. Po kilku latach, 29 maja 1908 r. zmarł a jego ciało złożono w rodzinnym grobie na cmentarzu w Bzinie. Odlewnią „Kamienna” po śmierci Jana Witwickiego kierował jego syn Kazimierz. Po zajęciu Kielecczyzny przez wojska sowieckie w czasie zimowej ofensywy - NKWD lub „Siersz” w dniu 20 stycznia 1945 r. dokonały zatrzymania i deportowania w głąb b. ZSRR Kazimierza Witwickiego, który wrócił do kraju we wrześniu 1947 r., jednak ciężko chory, zmarł w 1950 r.

Tekst powyższy został opracowany na podstawie: http://www.skarzysko.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=137, http://www.skarzysko24.pl/content/view/822/222/, http://orka2.sejm.gov.pl/Debata6.nsf/main/260ABA8E, http://www.echodnia.eu/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080625/POWIAT0110/208974997, http://jozwa22.republika.pl/7/dokumenty.htm, http://www.skarzysko.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=5

Odlewnia3

Budynki odlewni przy ul. 3 Maja. Fot. Ł. Smaga 06.07.2010