Wszelkie informacje, zdjęcia i materiały na temat Chwałowic mile widziane i żmudnie poszukiwane. Proszę się nimi dzielić, a być może znajdzie się też dla nich miejsce w tym miejscu. email: bagyage@gmail.com
środa, 27 października 2010
Zabytkowy młyn wodny w Bałtowie

Opracował: Ł. Smaga

Młyn1

Fot. Ł. Smaga 18.09.2010

Młyn zlokalizowany jest w północnej części Bałtowa, nad rzeką Kamienną, w bezpośrednim sąsiedztwie Bałtowskiego Parku Jurajskiego, na tak zwanym Poniku, stanowiącym niegdyś osadę młyńską. Wystawiony został na przełomie XIX i XX wieku przez księcia Aleksandra Druckiego - Lubeckiego. Młyn tworzą dwa budynki stojące naprzeciw siebie, po obu stronach rzeki, oznaczone obecnie jako: młyn I i młyn II oraz budynek administracyjny, pierwotnie przeznaczony na siedzibę zarządu młynów i mieszkanie młynarza. Do tego zespołu młyńskiego należy także zaliczyć: jaz na Kamiennej, o konstrukcji drewniano - murowanej, elektrownię wodną oraz staw młyński. Znajdujący się na prawym brzegu Kamiennej młyn I, stanął w miejscu starego drewnianego młyna, wzniesionego w XIX wieku przez Małachowskich. Młyn został uruchomiony w 1903 roku.

Młyn2

Fot. Ł. Smaga 18.09.2010

Napędzany turbiną wodną od chwili swego powstania spełnia nieprzerwanie przeznaczoną mu funkcję i pracuje do dnia dzisiejszego, przez trzy dni w tygodniu. Konstrukcja zewnętrzna i wewnętrzna obiektu zachowała się w zasadzie w niezmienionym stanie. Wiele urządzeń i sprzętów stanowiących wyposażenie zakładu zostało po wojnie kilkakrotnie wymienionych i zmodernizowanych. Konstrukcja wewnętrzna młyna liczy cztery kondygnacje i wykonana jest w całości z drewna. Obecnie jako „żywe muzeum” młyn udostępniony jest zwiedzającym i stwarza możliwość ujrzenia „na własne oczy” procesu przemiany ziarna w mąkę i uświadomienia sobie, jakich umiejętności wymagała praca młynarza. W młynie znajduje się również galeria, w której organizowane są sezonowe wystawy.

Młyn3

Fot. Ł. Smaga 18.09.2010

Tekst został opracowany na podstawie: http://www.juraparkbaltow.pl/index.php?go=program, http://ostrowiec.travel/pl/informator_turystyczny/co_zobaczyc/o,48,mlyn_wodny_w_baltowie.html, http://www.baltow.info/atr_stary_mlyn.htm

piątek, 15 października 2010
Kolejka wąskotorowa Iłża - Marcule

Opracował: Ł. Smaga

stacja

Stacja kolejki w Iłży. Fot. Ł. Smaga 10.08.2008

Po drugiej wojnie światowej powrócono do przedwojennej koncepcji budowy kolejki ze Starachowic do Iłży. W 1948 roku Rada Państwa podjęła decyzję o budowie, w 1949 roku rozpoczęto budowę, zaś 1 września 1951 roku uroczyście odprawiono pierwszy pociąg osobowy. Planowano również dalsze połączenie z Lipskiem lub Solcem nad Wisłą, lecz tego zamierzenia nigdy nie zrealizowano. Linia podlegała Polskim Kolejom Państwowym, miała ponad 20 kilometrów toru, w tym 14 nowego.

archiwalne

Archiwalne zdjęcie lokomotywy przed stacją w Iłży.

Od końca lat pięćdziesiątych kursowały dwa składy pociągów dziennie po 6 wagonów każdy, wożąc pracowników do zakładów w Starachowicach, głównie do Fabryki Samochodów Ciężarowych w Starachowicach, a także do Zakładów Górniczo-Hutniczych w Zębcu. W ruchu towarowym kolejka przewoziła do Starachowic głównie drewno, rudę żelaza, wapno z wapienników iłżeckich, natomiast węgiel i wszelkie materiały budowlane - na skład w Iłży. Na odcinku do Iłży użytkowano początkowo 4 parowozy serii Px 2 i Tx 28, a następnie Px 6, wykonane przed rokiem 1939. Po krótkotrwałym korzystaniu z amerykańskich lokomotyw serii Pxu sukcesywnie wprowadzano nowe parowozy serii Px 48 i Px 49, okresowo pracowała również lokomotywa Px 29. Następnie sprowadzono polskie lokomotywy spalinowe o oznaczeniu Lyd 1, a pod koniec lat siedemdziesiątych wycofano ostatecznie parowozy. W początkowym okresie eksploatacji kolejki do Iłży jako wagonów osobowych używano „towosów”, czyli wagonów towarowych przerobionych na osobowe. Stopniowo sprowadzano nowe o oznaczeniu 1 Aw.

kolejka

Kolejka na stacji w Iłży. Fot. Ł. Smaga 10.08.2008

Od początku lat siedemdziesiątych w związku z rozwojem transportu samochodowego (osobowego i towarowego) zaczął maleć ruch na kolejce. Sytuację próbowano ratować wprowadzając w 1975 roku ruch przewóz wagonów normalnotorowych na specjalnych transporterach. Konieczność realizacji takiego transportu na specjalnych zestawach szynowych, wymusiła sprowadzenie ciężkiej lokomotywy rumuńskiej Lxd 2. Do 1987 roku ruch towarowy prowadzono normalnie, ale od 1988 roku jego znaczenie zaczęło spadać i zanikł ostatecznie w roku 1997. Z kolei ruch pasażerski kolejką został zawieszony już w 1986 roku.

lokomotywa

Kolejka na stacji w Marculach. Fot. Ł. Smaga 10.08.2008

Fundacja Polskich Kolei Wąskotorowych oraz Starostwo Powiatowe w Starachowicach podjęły się odbudowy odcinka Starachowice - Iłża. W roku 2004 przywrócono przewozy pasażerskie na odcinku Starachowice - Lipie, a następnie wznowiono kursy turystyczne na odcinku Iłża - Marcule.

Tekst opracował Ł. Smaga na podstawie: A. Cygan, Starachowickie kolejki wąskotorowe. Z dziejów Powiatu Starachowickiego, Starachowice 2005, s. 7-8, 10-11, 16, 49-54.