Wszelkie informacje, zdjęcia i materiały na temat Chwałowic mile widziane i żmudnie poszukiwane. Proszę się nimi dzielić, a być może znajdzie się też dla nich miejsce w tym miejscu. email: bagyage@gmail.com
czwartek, 24 maja 2012
Wzgórza Chwałowickie

Współczesna rzeźba okolic Iłży charakteryzuje się zróżnicowanym krajobrazem. W morfologii tego obszaru zaznaczają się dość wyraźnie cztery strefy krajobrazowe: strefa Obniżenia Mirowsko-Błazińskiego, strefa Wzgórz Iłżeckich, strefa Obniżenia Pakosławsko-Prędocińskiego i strefa Wzgórz Chwałowickich.

Wzgórza Chwałowickie

Strefa Wzgórz Chwałowickich zbudowana jest z utworów kredowych. Przez środek tej strefy przepływa Iłżanka rozdzielając ją na dwa płaty wysoczyznowe. Po zachodniej stronie Iłżanki wysoczyzna zbudowana jest z utworów kredowych, które wyłaniają się na powierzchnię spod osadów plejstoceńskich zwłaszcza w strefie krawędziowej. Miąższość osadów plejstoceńskich rośnie w kierunku północnym do 6 do 20 m. Podobny charakter ma drugi płat wysoczyznowy położony na wschód od doliny Iłżanki. Na obszarze tej strefy jedynie w dolinie Iłżanki zaobserwować można spadki przekraczające 8% nachylenia. W dnie doliny jak i na wysoczyźnie spadki kształtują się w granicach od 2-5%. Na ukształtowanie aktualnej rzeźny wpłynęło szereg czynników zarówno budujących, jak i niszczących, które działały w okresie od ustąpienia morza kredowego po dzień dzisiejszy. Rzeźba ta jest wykształcona w kilku dziedzinach klimatyczno-morfogenetycznych, jest rzeźbą poligeniczną.

Źródło: J. Bartosik, Środowisko geograficzne Iłży [w:] J. Szymański (red.), S. Witkowski (red.), Iłża. Monografia rozwoju społeczno-gospodarczego miasta, Biuletyn Kwartalny Radomskiego Towarzystwa Naukowego, Radom 1979, s. 7-9.

niedziela, 06 maja 2012
Powstanie Styczniowe w Iłży i jej okolicy

W mieście zorganizowano komitet na czele z naczelnikiem miasta rejentem iłżeckim, Piotrem Derengowskim, zajmujący się dostawą broni, koni i żywności dla powstańców. U niego, jeszcze przed wybuchem powstania 10.01.1863 r. odbyła się narada, w której wzięli udział m.in. pułkownik województwa sandomierskiego Marian Langiewicz (później dyktator powstania), Tomczyński, Lewkowicz, Maciejowski, a także oficer pruski Dąbrowski, wówczas dzierżawca majątku Chwałowice i czynny członek organizacji. W czasie narady prawdopodobnie na główną kwaterę Langiewicza wybrano majątek Mirzec. Piotr Derengowski miał przygotować napad na garnizon rosyjski stacjonujący w Iłży, lecz z nieznanych powodów nie zdobył się na żadną akcję. Być może przyczyną był brak wsparcia miejscowej organizacji siłami z zewnątrz.1

W Iłży w jednym z domów mieszczańskich powstał też szpital przyjmujący rannych i chorych uczestników powstania. Tu zatrzymywali się także kurierzy Rządu Narodowego.2

Iłża

W okolicach Iłży walczył jeden z bohaterów powstania na terenie Ziemi Radomskiej i Sandomierskiej pułkownik Dionizy Feliks Czachowski, szef sztabu a następnie naczelnik wojenny województwa sandomierskiego. Nieuchwytny, atakował Rosjan niespodziewanie i odskakiwał w lasy (m.in. iłżeckie) doprowadzając sztukę działań partyzanckich do perfekcji. Po wielu zwycięskich bitwach i potyczkach poniósł dotkliwą porażkę pod Rzeczniowem 05.05.1863 r. Pomimo tego z oddziałem 45 kawalerzystów kontynuował walkę. Pod koniec 1863 r. naczelnik wojenny guberni radomskiej gen. A. Uszakow wydał rozkaz schwytania „krwawego starca”, jak Rosjanie nazywali pułkownika. 06.11.1863 r. doszło do ostatniej walki Dionizego Czachowskiego, który w Kępie Iłżeckiej koło Jawora Soleckiego został zarąbany przez oddział kapitana Assiejewa.3

Czachowski

Dionizy Feliks Czachowski (1810-1863)

17.01.1864 r. doszło pod Iłżą do starcia wojsk rosyjskich z powstańczym Pułkiem Stopnickim pułkownika Karola „Rębajły” Kality de Brenzenheim (należącego do Dywizji Krakowskiej). Pod Lubienią rosyjski oddział Suchonina został wciągnięty w pułapkę. Rosjanie wiele kilometrów w bezładnej ucieczce zdążali do Iłży, gdzie się schronili. W krwawej kilkugodzinnej walce powstańcy rozbili stawiających zacięty opór Rosjan, którzy rozpierzchli się po okolicy. Powstańcy wycofali się do Jasieńca Iłżeckiego, a następnie w pobliskie lasy. W czasie bitwy zginęło prawdopodobnie 9 powstańców, 18.05.1864 r. na rynku dokonano egzekucji dalszych 5, zaś w kolejnych miesiącach w ramach represji wywieziono wielu mieszkańców na Syberię.4 M.in. za zabicie kolaborującego z Rosjanami Józefa Przybysławskiego, poczmisztrza (ekspedytora pocztowego) z Iłży, naczelnik Piotr Derengowski i jego wspólnicy zostali skazani na zesłanie.5

Rębajło

Karol "Rębajło" Kalita de Brenzenheim (1830-1919)

Na podstawie archiwalnych ksiąg stanu cywilnego ustalono również, że w okolicy Iłży miały miejsce bitwy pod Ciecierówką lub Pasztową Wolą w dniu 23.03.1864 r. oraz w lasach iłżeckich w dniu 22.04.1864 r.6

W Iłży znajdują się 2 mogiły z okresu powstania styczniowego, jedna przy ul. Radomskiej, a druga przy ul. Św. Franciszka, na zboczu wąwozu.

Przypisy: 1 W. Dąbkowski, Wybuch powstania styczniowego w województwie sandomierskim, Rocznik Świętokrzyski 1971, T. II, s. 75, 80, 87, 93; 2 A. Bednarczyk, Iłża, Kraków 1981, s. 41; 3 Cz. T. Zwolski (red.), Znani i nieznani Ziemi Radomskiej, Radom 1980, s. 33-34; 4 A. Bednarczyk, Iłża, Kraków 1981, s. 41; M. Zając, Iłża, Iłża 2010, s. 18; J. Boniecki, Ważniejsze walki partyzanckie w Guberni Radomskiej, Rocznik Świętokrzyski 1971, T. II, s. 117; 5 E. Fajkosz, Powstanie w świetle ksiąg stanu cywilnego, Rocznik Świętokrzyski 1971, T. II, s. 144-145; 6 E. Fajkosz, Powstanie w świetle ksiąg stanu cywilnego, Rocznik Świętokrzyski 1971, T. II, s. 133.